Cuasi 200 llingües amenazaes na India

Cuasi 200 llingües de la India cuerren el riesgu de desaniciu si los pás nun faen esfuercios pa calteneles nun sistema educativu que privilexa l’hindi y l’inglés, aseguraron na capital india dellos espertos.
"Podemos aidar, como llingüistes, n’iguar material pa preservar eses llingües, pero en realidá depende de les comunidaes, qu’han querer preservar la so llingua", dixo a l’axencia IANS l’investigador de la UNESCO pa les llingües en pelligru nos Himalayes, l’espertu Jean Robert Opegnort.

Xunto a otros llingüistes, Opegnort participó nun seminariu internacional de dos díes cellebráu en Nueva Delhi y organizáu pol organismu indiu encargáu del caltenimientu del padrimoniu (INTACH) p’alcontrar formes de protexer les llingües en pelligru.
Según l’Atles de les Llingües en Pelligru del Mundiu, ellaboráu pola UNESCO esti añu, na India hai 196 llingües amenazaes.
"En fasteres del Himalaya hai pequeños númberos de falantes de lligües xino-tibetanes, que nun cunten con carauteres escritos y tán probemente documentaes. Equí los pás puen tener un papel esencial", dixo Opegnort.

D’alcuerdu col presidente d’INTACH, S.K. Mishra, el dominiu del inglés a nivel mundial, y del hindi a nivel nacional, "ta matando munches llingües" y, poro, los educadores han fomentar el deprendimientu de les llingües tradicionales nes primeres etapes.
Anque l’hindi ye l’idioma maternu d’un 25 % la población de la India, el so usu como llingua oficial fai que les llingües tribales pierdan tarrén tamién nel ámbitu domésticu, según la investigadora Lisa Lomdak.

Un sondéu oficial de 1962 señaló que na India había más de 1.600 llingües, mientres qu’otru de 2002 amenorgóles namái a 122, según dixo a l’axencia IANS fai unos díes l’investigador G.D. Prasad Sastry. "¿Nun hai entós daqué que nun marcha si l’Atles de la UNESCO afita que les llingües en pelligru son 196?", dixo Sastry, quien criticó la "falta de voluntá" del Gobiernu indiu p’afrontar esti problema.

Sánscritu: llingua del yoga, oficial na India

El sánscritu ye la llingua ritual del yoga, y falar d’ella n’asturianu, la nuesa llingua propia ye descubrir una llingua clásica dende una llingua minorizada. Nesti sen yá hai un diccionariu sánscritu-catalán.

Según el Diccionariu de la Llingua Asturiana de l’Academia de la Llingua Asturiana, (el DALLA) esta llingua descríbese asina: sánscritu, el: sust. Llingua relixosa de l’Antigüedá, de la que proceden munches de la India actual. Tamién atopé un datu curiosu como ye’l que na toponimia (nomes de llugar) europea atopamos dos pallabres qu’esisten tamién en sánscritu, según el Glosario Sánscrito en Lubrano.com:
Deva (topónimu qu’atopamos n’Asturies, y en Xixón mesmamente)Col significáu de Dios, deidá, poder cósmicu, y
Tara (topónimu qu’atopamos n’Irlanda)Col significáu de Les Dioses nos sos roles como salvadores.

El sánscritu (samskram)ye una llingua indoeuropea indoirania y la llingua clásica de India. Ye escrita n'alfabetu devanagari. Lliteralmente'l nome "sánscritu" quier dicir "perfeutamente fechu", y compónse de los raigones sam('completamente') y kritá ("kri") ('fechu').

Divídese en: Védicu y Sánscritu clásicu.

Caltiénse un númberu inxente de lliteratura y documentos en sánscritu, pues al ser la llingua sagrada del hinduismu los sacerdotes ponen tol so enfotu en preservar una forma pura de la llingua.Nesta llingua escribiérone los testos clásicos del hinduismu. Pola so importancia relixosa foi cuntayá estudiáu mui ceu pol gramáticu Panini (sieglu V a.C.).N'época posterior separtáronse del sánscritu dellos dialeutos que formaron les llingües modernes de la India como l’hindi, l’urdu y el bengalí.
El total de falantes ye 6 106 nativos (1981); y 194 433 como segunda llingua (1961), y la fastera na que se fala ye na India y otros estaos d’Asia como Pakistan, Nepal, Bangla Desh y Myanmar. Tien reconocencia llegal na India onde l'hindi y l'inglés son les llingües oficiales de la Índia; l'hindi ye, amás, la llingua nacional de l'Estáu. La Constitución reconoz 22 llingües (nomaes «Llingües Constitucionales», les cuales son llingües cooficiales (cola esceición del sánscrite) en dalgún de los 28 estaos que conformen la República d'Índia.

Dellos comentarios:

El sánscritu ye la llingua clásica de los indis y, como tala, en principiu no tien munchos falantes nativos, si bien nel censu llingüísticu de 1991 figuren 49.736 falantes nel estáu d'Uttar Pradesh. Pero amás, decenes de miles d'indis conocen y usen en funciones cultes la llingua sánscrita, que gocia entá d'un ciertu cultivu lliterariu.
Dende’l puntu d’agüeye relixosu, el sánscritu ye llingua llitúrxica de l'hinduismu, el budismu, el sikhismu y el xainismu. Hestóricamente, la función del sánscritu na Índia y nel sudeste asiáticu ye comparatible a la del llatín y el griegu n’Europa. El sánscritu provién de la fixación lliteraria d'una variedá índica antigua a la cuala va contribuyir decisivamente’l gramáticu Panini (sieglu V eC). Les diferentes variedaes índiques vernácules antigües, nomaes prácrites, son l'orixe de les llingües índiques modernes, tales como l'hindi, el nepalés, l'asamés, el marathi, el concani, l'urdú y el bengalí.
El sánscritu ye una de les llingües indoeuropees más antiguamente documentaes y más determinantes nel desendocu de la llingüística indoeuropea dende’l sieglu XIX.
Na Índia, el desendolcu de la escritura va lligáu a la preservación, la comprensión y la tresmisión de los testos relixosos fundacionales de l'hinduismu. En sánscritu clásicu tán escrites obres cabezaleres de la lliteratura india, tornaes n’universales al traviés de la torna a centenares de llingües, como los poemes épicos Mahabharata y Ramayana y los drames de Kalidassa.
Cuando, a lo llargu de la hestoria, les llingües indies vernácules desendolcaron una lliteratura propia, ficiéronlo recurriendo permanentemente a esta llingua. El sánscritu, a causa del so prestixu, ye una de llingües reconocíes pola Constitución de la Índia.

Mentantu, l’asturianu, inda nun ye llingua oficial n’Asturies.